ایلان ماسک میگوید پلتفرم اکس (توییتر سابق) بهزودی تمام کد پایهٔ خود را متنباز خواهد کرد؛ وعدهای که اگر عملی شود، میتواند یکی از بزرگترین گامها در مسیر شفافیت عملکرد شبکههای اجتماعی باشد. بااینحال، سابقهٔ تحققنیافتن وعدههای مشابه باعث شده بسیاری این خبر را با دیدهٔ تردید بنگرند.
ماسک روز چهارشنبه در پستی در اکس اعلام کرد که این شرکت پس از تکمیل بررسیهای امنیتی، کل کد پایهٔ اکس را، بدون هیچ استثنایی بهصورت متنباز منتشر خواهد کرد. به گفتهٔ او، همزمان از پژوهشگران و بررسیکنندگان مستقل نیز دعوت میشود تا کد منتشرشده را با سامانهٔ در حال اجرای اکس تطبیق دهند و تأیید کنند که نسخهٔ عمومی دقیقاً همان کدی است که این پلتفرم از آن استفاده میکند.
او در توضیح این تصمیم نوشت اعتماد از مسیر شفافیت کامل به دست میآید؛ تنها چیزی که باید به آن باور داشت.
در صورت تحقق، این اقدام میتواند به پژوهشگران، توسعهدهندگان و نهادهای ناظر امکان دهد سازوکارهای داخلی اکس را با دقت بیشتری بررسی کنند؛ از نحوهٔ رتبهبندی محتوا گرفته تا عملکرد بخشهایی از سامانهٔ پیشنهاد محتوا و تبلیغات. چنین سطحی از شفافیت، اگر کامل و مستمر باشد، میتواند بخشی از نگرانیهای سالهای اخیر دربارهٔ نحوهٔ تصمیمگیری الگوریتمهای شبکههای اجتماعی را کاهش دهد.
بااینحال، وعدهٔ اخیر ماسک نخستین بار نیست که مطرح میشود. او از زمان خرید توییتر و تغییر نام آن به اکس، بارها از انتشار عمومی کدهای این پلتفرم بهعنوان بخشی از رویکرد خود برای افزایش شفافیت سخن گفته است.
در سال ۲۰۲۳، چند ماه پس از تصاحب توییتر، اکس بخشی از کد الگوریتم پیشنهاد محتوا را در گیتهاب منتشر کرد. ماسک در آن زمان وعده داد این مخزن بهطور منظم بهروزرسانی خواهد شد تا کاربران بتوانند روند تغییرات الگوریتم را دنبال کنند و دقیقتر بدانند چرا برخی پستها به آنها نمایش داده میشوند.
اما آنچه منتشر شد، تنها بخشی از کدهای مورد انتظار بود. قسمتهای مهمی از سامانه همچنان محرمانه باقی ماند و برخلاف وعدهٔ اولیه، مخزن گیتهاب نیز هرگز بهصورت مستمر بهروزرسانی نشد. همین موضوع انتقادهایی را دربارهٔ فاصلهٔ میان شعار شفافیت و عملکرد واقعی اکس برانگیخت.
با وجود این، ماسک بارها همان انتشار محدود را بهعنوان نمونهای از شفافیت اکس مطرح کرده و این پلتفرم را تنها شبکهٔ اجتماعی دانسته که چنین سطحی از دسترسی به کدهای خود را فراهم کرده است؛ هرچند منتقدان معتقدند انتشار ناقص کدها، امکان ارزیابی مستقل عملکرد واقعی الگوریتم را فراهم نمیکند.
اوایل امسال نیز ماسک وعدهٔ مشابه دیگری مطرح کرد. او اعلام کرد که تمامی کدهای مرتبط با الگوریتم نمایش پستهای پیشنهادی و تبلیغات ظرف هفت روز منتشر خواهند شد و پس از آن، هر چهار هفته یک بار بهروزرسانی میشوند. همچنین قرار بود همراه هر نسخه، مستندات توسعهدهندگان نیز منتشر شود تا تغییرات برای عموم قابل درک باشد.
این وعده نیز هیچگاه عملی نشد؛ موضوعی که اکنون باعث شده بسیاری نسبت به تحقق وعدهٔ تازه او محتاط باشند.
با وجود این تردیدها، اگر اکس این بار واقعاً کل کد پایهٔ خود را منتشر کند، اتفاقی کمسابقه در صنعت شبکههای اجتماعی رقم خواهد خورد. چنین اقدامی میتواند امکان ممیزی مستقل الگوریتمها را فراهم کند، به پژوهشگران اجازه دهد سازوکارهای تصمیمگیری سامانه را بررسی کنند و به کاربران تصویر روشنتری از دلایل نمایش یا عدم نمایش محتوا در فیدشان ارائه دهد.
زمانبندی این وعده نیز قابلتوجه است. اکس در روزهای اخیر پس از اعمال تغییراتی در الگوریتم نمایش محتوا، با بازخوردهای مثبتی از سوی بخشی از کاربران روبهرو شده است. بر اساس اعلام این شرکت، نسخهٔ جدید الگوریتم وزن بیشتری به محتوای حسابهایی میدهد که کاربران آنها را دنبال میکنند و در نتیجه، سهم محتوای تولیدشده توسط این حسابها در فید افزایش یافته است.
این فضای مثبت ممکن است انگیزهٔ بیشتری برای تأکید دوبارهٔ ماسک بر سیاست شفافیت ایجاد کرده باشد. بااینحال، تجربهٔ سالهای گذشته نشان میدهد ارزش این وعده در اعلام آن نیست، در میزان اجرای کامل، مستمر و قابل راستیآزمایی آن است. تا زمانی که کدها واقعاً منتشر نشوند و امکان بررسی مستقل آنها فراهم نشود، وعدهٔ متنباز شدن کامل اکس همچنان در حد یک اعلام عمومی باقی خواهد ماند.
