دادههای منتشرشده از سوی اُکالا نشان میدهد همزمان با آغاز جنگ اسفند ۱۴۰۴، الگوی خرید کاربران این پلتفرم دچار تغییرات قابلتوجهی شده است؛ کاهش تعداد سفارشها، سنگینتر شدن سبد خرید و افزایش تقاضا برای کالاهای اساسی از مهمترین ویژگیهای این دوره بوده است.
بررسی دادههای عملیاتی اُکالا نشان میدهد شرایط بحرانی و نااطمینانی ناشی از جنگ، رفتار خرید کاربران در حوزهٔ کالاهای سوپرمارکتی را بهطور محسوسی تغییر داده است. در این دوره، کاربران بیش از گذشته به سمت خرید کالاهای ضروری و ماندگار حرکت کردند و سهم اقلام غیرضروری در سبد خرید کاهش یافت.
در هفتهٔ نخست جنگ، تعداد سفارشهای ثبتشده در این پلتفرم به طور میانگین حدود ۵۰ درصد کمتر از دورهٔ مشابه قبل شد. بااینحال، سبد خرید کاربران سنگینتر شد و تعداد اقلام هر سفارش در روز اول جنگ حدود ۶۶ درصد نسبت به میانگین هفتهٔ قبل افزایش یافت. همچنین ارزش ریالی سفارشها نیز رشد داشت؛ بهگونهای که میانگین ارزش هر سفارش در فروردین ۱۴۰۵ نسبت به بهمن همان سال حدود ۳۰ درصد بیشتر شد؛ افزایشی که هم ناشی از تغییر ترکیب خریدها و هم اثر افزایش قیمتها بوده است.
الگوی رفتاری کاربران پیش از آغاز رسمی جنگ نیز نشانههایی از خریدهای احتیاطی را نشان میداد. همزمان با انتشار اخبار و افزایش نگرانیها، تقاضا برای کالاهای اساسی و ماندگار مانند آب معدنی، روغن، کنسرو، تن ماهی و حبوبات افزایش پیدا کرد. در مقابل، خرید تنقلات و اقلام غیرضروری کاهش یافت. برای مدیریت تقاضا و جلوگیری از خریدهای هیجانی، در برخی مقاطع محدودیتهایی برای خرید برخی کالاهای اساسی اعمال شد.
از سوی دیگر، برخی کالاها که معمولاً سهم چندانی در خریدهای روزمره ندارند، در این دوره با افزایش تقاضا مواجه شدند. برای نمونه، فروش شمع، کبریت و باتری در اسفندماه نسبت به ماه قبل به ترتیب ۸۶، ۳۹ و ۲۶ درصد رشد داشته است؛ موضوعی که نشاندهندهٔ تلاش کاربران برای آمادگی در شرایط اضطراری است.
در روزهای ابتدایی جنگ، فشار تقاضا برای برخی گروههای کالایی افزایش یافت و چالشهایی در حوزهٔ لجستیک به وجود آمد. کمبود سفیران، اختلال در اینترنت و زیرساختهای ارتباطی و همچنین مشکلات مربوط به GPS از جمله عواملی بودند که بر فرایند تحویل سفارشها اثر گذاشتند. علاوه بر این، افزایش مراجعهٔ حضوری به فروشگاهها باعث شد آمادهسازی سفارشها نیز با اختلالهایی همراه شود.
اُکالا در این دوره با تغییر الگوی جغرافیایی تقاضا نیز روبهرو شد. با آغاز جابهجایی جمعیت از شهرهای بزرگ به شهرهای کوچکتر، میزان سفارشها در شهرهایی مانند تهران و برخی شهرهای جنوبی کاهش یافت، درحالیکه شهرهای کوچک و متوسط، بهویژه در مناطق شمالی کشور، رشد تقاضا را تجربه کردند.
با اعلام آتشبس، روند بازار بهتدریج به شرایط عادی نزدیک شده است. بازگشت بخشی از جمعیت به شهرهای بزرگ موجب افزایش دوبارهٔ تقاضا شده و سهم کالاهای اساسی در سبد خرید کاهش یافته است. بااینحال، انتشار برخی خبرها دربارهٔ احتمال ازسرگیری درگیریها همچنان در مقاطعی باعث افزایش مقطعی تقاضا برای این کالاها میشود.
قطع اینترنت و محدودیت در ابزارهای ارتباطی نیز فشار مضاعفی بر تیمهای پشتیبانی وارد کرد. در بسیاری از مواقع امکان ارسال پیامک وجود نداشت و ارتباط با کاربران از طریق تماس تلفنی انجام میشد که باعث افزایش حجم تماسهای مرکز پشتیبانی شد.
اختلال در سرویسهای مکانیابی نیز از دیگر مشکلات این دوره بود. در مواردی سفیران برای یافتن آدرس دقیق ناچار به تماس مستقیم با مشتریان میشدند و نمایش نادرست موقعیت پیک در اپلیکیشن نیز نگرانی برخی کاربران را افزایش داد.
به طور کلی، تجربهٔ بحران اخیر نشان داد تغییر رفتار مصرفکنندگان در شرایط نااطمینانی بسیار سریع رخ میدهد و همزمان کسبوکارهای پلتفرمی نیز برای حفظ پایداری خدمات ناچار به تطبیق سریع با شرایط جدید هستند.
