چهارمین گزارش جامع روابط‌عمومی در ایران با مشارکت ۴۴۰ نفر منتشر شد؛ گزارشی که با بررسی وضعیت درآمد و بودجه، جایگاه سازمانی، مسیر حرفه‌ای، ابزارهای فناورانه و چالش‌های متخصصان، تصویری از تحولات این صنعت در سال ۱۴۰۴ ترسیم می‌کند.
تریبون چهارمین نسخه از «گزارش جامع روابط‌عمومی در ایران» را منتشر کرده است؛ گزارشی که تلاش می‌کند با اتکا به داده‌های متخصصان این حوزه، وضعیت حرفهٔ روابط‌عمومی، تغییرات یک سال گذشته و چشم‌انداز پیش‌روی آن را بررسی کند. این گزارش با همراهی ۴۴۰ شرکت‌کننده تهیه شده و موضوعاتی مانند درآمد و بودجهٔ تیم‌های روابط‌عمومی، انتظارات مدیران، کاربرد هوش مصنوعی، سنجش اثربخشی و تأثیر جنگ و قطعی اینترنت بر فعالیت‌های ارتباطی را پوشش می‌دهد.
بر اساس توضیحات روش‌شناختی گزارش، از مجموع ۴۴۰ شرکت‌کننده، ۳۰۴ نفر متخصص روابط‌عمومی و ۷۱ نفر مرتبط با این حوزه بوده‌اند. ۶۵ پاسخ نیز به دلیل نداشتن ارتباط با حوزهٔ روابط‌عمومی از تحلیل نهایی کنار گذاشته شده است. پرسشنامه پیش از انتشار در یک گروه متمرکز شش‌نفره از متخصصان این حوزه بررسی شده است.
بازار کار؛ درآمدهای بالاتر، اما چالش‌های ساختاری پابرجا
یکی از بخش‌های قابل‌توجه گزارش به وضعیت درآمد متخصصان روابط‌عمومی اختصاص دارد. بر اساس داده‌های سال ۱۴۰۴، بیشترین سهم پاسخ‌دهندگان، یعنی ۳۲ درصد، در بازهٔ درآمد ماهانهٔ ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومان قرار دارند. در مجموع، ۶۰ درصد متخصصان کمتر از ۵۰ میلیون تومان در ماه درآمد دارند و سهم افراد با درآمد بالاتر از ۱۰۰ میلیون تومان تنها ۹ درصد است.
بااین‌حال، مقایسه با سال گذشته از افزایش درآمدهای اسمی حکایت دارد. سهم متخصصانی که بیش از ۵۰ میلیون تومان درآمد دارند، از ۲۰ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۴۰ درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده است؛ افزایشی که البته با توجه به تورم و افزایش هزینه‌های زندگی، لزوماً به معنای بهبود متناسب قدرت خرید نیست.
نوع محل فعالیت نیز در سطح درآمد تأثیرگذار است. میانگین درآمد متخصصان روابط‌عمومی در شرکت‌های خصوصی به ۵۳٫۲ میلیون تومان رسیده، درحالی‌که این رقم برای شرکت‌های دولتی ۳۹ میلیون تومان گزارش شده است. همچنین ۱۹ درصد فریلنسرها و ۱۸ درصد فعالان آژانس‌های روابط‌عمومی درآمد بالاتر از ۱۰۰ میلیون تومان دارند؛ در مقابل، این سهم در میان کارکنانی که صرفاً در شرکت‌ها و سازمان‌ها فعالیت می‌کنند، ۶ درصد است.
در کنار درآمد، ساختار حرفه‌ای و شرایط کاری نیز همچنان محل تأمل است؛ ۵۵ درصد پاسخ‌دهندگان، ساختار نامشخص روابط‌عمومی در سازمان‌ها و ناعادلانه‌بودن حقوق نسبت به سختی کار را از مهم‌ترین دلایل خروج متخصصان از سازمان‌ها عنوان کرده‌اند. بسته‌بودن مسیر پیشرفت شغلی با ۴۶ درصد و فاصلهٔ تیم روابط‌عمومی از لایهٔ تصمیم‌گیری سازمان با ۴۳ درصد، در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
از سوی دیگر، سهم تیم‌های یک‌نفرهٔ روابط‌عمومی از ۲۳ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۳۰ درصد در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است؛ نشانه‌ای از محدودیت منابع انسانی که می‌تواند بر ظرفیت اجرایی و تخصصی این واحدها اثر بگذارد.
هوش مصنوعی؛ ابزار فراگیر، نه تهدید شغلی
هوش مصنوعی یکی از محورهای اصلی چهارمین گزارش جامع روابط‌عمومی است. داده‌ها نشان می‌دهد این فناوری به‌سرعت در فعالیت‌های روزمرهٔ متخصصان این حوزه جای گرفته است؛ به‌طوری‌که ۹۶ درصد کارشناسان روابط‌عمومی از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند.
تولید و بهینه‌سازی محتوا با سهم ۶۷ درصدی، رایج‌ترین کاربرد این ابزارهاست. پژوهش و تهیهٔ گزارش با ۴۹ درصد، تحلیل داده با ۴۳ درصد و تدوین استراتژی با ۳۹ درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند. در مقابل، کاربردهای پیشرفته‌تر و راهبردی مانند پیش‌بینی بحران تنها ۱۰ درصد از موارد استفاده را تشکیل می‌دهند.
نگاه متخصصان به آیندهٔ شغلی نیز جالب توجه است. با وجود فراگیرشدن استفاده از هوش مصنوعی، تنها ۲۱ درصد پاسخ‌دهندگان آن را تهدیدی برای جایگاه شغلی خود می‌دانند. همچنین ۶۸ درصد، استفاده از هوش مصنوعی را مهم‌ترین مهارت موردنیاز متخصصان روابط‌عمومی در دو سال آینده ارزیابی کرده‌اند؛ مهارتی که حتی از برنامه‌ریزی استراتژیک با سهم ۵۰ درصدی پیشی گرفته است.
بااین‌حال، استفاده از این فناوری هنوز در بسیاری از سازمان‌ها به چارچوبی رسمی تبدیل نشده است. در ۶۲ درصد سازمان‌ها، استفاده از هوش مصنوعی اختیاری است و همین میزان نیز هنوز چارچوب یا قوانین مشخصی برای استفاده از آن تدوین نکرده‌اند.
این داده‌ها از فاصلهٔ میان پذیرش فناوری در سطح فردی و نهادینه‌شدن آن در ساختار سازمانی حکایت دارند؛ فاصله‌ای که می‌تواند یکی از موضوعات مهم تحول روابط‌عمومی در سال‌های پیش‌رو باشد.
جنگ و قطعی اینترنت؛ آزمونی برای زیرساخت‌های ارتباطی
باتوجه‌به تجربهٔ متفاوت سال ۱۴۰۴، گزارش امسال برای نخستین‌بار فصلی مستقل را به بررسی تأثیر جنگ و قطعی اینترنت بر فعالیت‌های روابط‌عمومی اختصاص داده است. یافته‌های این بخش نشان می‌دهد اختلال در زیرساخت‌های ارتباطی و دسترسی به ابزارهای بین‌المللی، تأثیر مستقیمی بر فعالیت‌های روابط‌عمومی در سال ۱۴۰۴ داشته است.
۵۲ درصد پاسخ‌دهندگان از اختلال در استفاده از ابزارها و پلتفرم‌های بین‌المللی به‌عنوان یکی از پیامدهای اصلی جنگ و ناپایداری اینترنت یاد کرده‌اند. کاهش اثربخشی فعالیت‌های روابط‌عمومی با ۴۵ درصد و قطع ارتباط با مشتریان و کاربران به دلیل اختلال در دسترسی به شبکه‌های اجتماعی، پیامک و ایمیل با ۴۴ درصد، در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
همچنین ۴۰ درصد از تأخیر یا لغو کمپین‌ها و رویدادها و ۳۷ درصد از دشواری ارتباط با رسانه‌ها و خبرنگاران خبر داده‌اند. در مقابل، کاهش یا قطع بودجهٔ روابط‌عمومی با ۲۶ درصد و ایجاد بحران در لایه‌های مختلف با ۲۵ درصد، در انتهای این فهرست قرار گرفته‌اند.
یکی دیگر از یافته‌های قابل‌توجه این بخش به استفاده از شبکه‌های اجتماعی داخلی مربوط است. ۹۰ درصد متخصصان در دوران جنگ و قطعی اینترنت از شبکه‌های اجتماعی داخلی استفاده کرده‌اند؛ بااین‌حال، تنها ۳۳ درصد معتقدند این پلتفرم‌ها نتایجی مطلوب و هم‌سطح شبکه‌های خارجی داشته‌اند. پس از بازگشت اینترنت نیز ۴۹ درصد گفته‌اند به استفاده از شبکه‌های داخلی ادامه داده‌اند.
این آمار نشان می‌دهد استفاده از بسترهای داخلی در شرایط اضطراری الزاماً به معنای جایگزینی کامل و اثربخش آن‌ها نیست و مسئلهٔ دسترسی به کانال‌های ارتباطی، همچنان یکی از دغدغه‌های جدی روابط‌عمومی‌هاست.
مسئلهٔ قدیمی روابط‌عمومی؛ اثبات اثربخشی
در کنار تحولات فناورانه و بحران‌های بیرونی، گزارش به یکی از چالش‌های دیرپای این حرفه نیز می‌پردازد: سنجش اثربخشی.
با وجود آنکه حضور مؤثر در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، مهم‌ترین انتظار مدیران از تیم‌های روابط‌عمومی است، اثبات ارزش و تأثیر این فعالیت‌ها همچنان دشوار است. هم‌پوشانی فعالیت‌های روابط‌عمومی و بازاریابی و دشواری تفکیک سهم هرکدام در نتایج کسب‌وکار، مهم‌ترین مانع سنجش اثربخشی عنوان شده است. نبود اهداف قابل‌اندازه‌گیری، کمبود داده‌های پیشین برای مقایسه و ناآشنایی با ابزارهای مناسب نیز این مسئله را پیچیده‌تر می‌کنند.
از سوی دیگر، در ۶۰ درصد سازمان‌ها، تیم روابط‌عمومی در جلسات تعیین استراتژی حضور ندارد و تنها در ۴۰ درصد سازمان‌ها، بالاترین مقام روابط‌عمومی یکی از رهبران کلیدی سازمان محسوب می‌شود. همچنین در نیمی از سازمان‌ها مسیر شغلی مشخصی برای متخصصان این حوزه تدوین نشده است.
این یافته‌ها در کنار یکدیگر تصویری دوگانه از جایگاه روابط‌عمومی ارائه می‌کنند: واحدی که انتظارات گسترده‌ای در زمینهٔ مدیریت اعتبار، حضور رسانه‌ای و هم‌سویی با اهداف کسب‌وکار از آن وجود دارد، اما در بسیاری از سازمان‌ها هنوز برای ایفای کامل این نقش با محدودیت‌های ساختاری مواجه است.
تصویری از حرفه‌ای در حال تغییر
چهارمین گزارش جامع روابط‌عمومی در ایران، فراتر از ارائهٔ آمارهای درآمدی و شغلی، مجموعه‌ای از پرسش‌های مهم دربارهٔ آیندهٔ این حرفه مطرح می‌کند. فراگیری هوش مصنوعی، تغییر انتظارات مدیران، محدودیت منابع انسانی، دشواری سنجش اثربخشی و آسیب‌پذیری زیرساخت‌های ارتباطی نشان می‌دهند که روابط‌عمومی در ایران با مجموعه‌ای از تحولات هم‌زمان روبه‌روست.
اهمیت چنین گزارش‌هایی در فراهم‌کردن مبنایی داده‌محور برای شناخت وضعیت حرفه، مقایسه روندها و گفت‌وگو دربارهٔ مسائل آن است؛ به‌ویژه در حوزه‌ای که بخش مهمی از عملکردش با شاخص‌های کیفی و بلندمدت سنجیده می‌شود.
چهارمین گزارش جامع روابط‌عمومی در ایران را می‌توانید به‌صورت رایگان از طریق لینک زیر دریافت کنید:
دریافت گزارش چهارم جامع روابط‌عمومی در ایران – تریبون
