گزارش سالانهٔ دیتاک ۱۴۰۴ و بهار ۱۴۰۵ با بررسی بیش از ۲ میلیارد محتوای منتشرشده در شبکههای اجتماعی و رسانههای آنلاین منتشر شد. این گزارش، تغییر رفتار کاربران، کسبوکارهای آنلاین، برندها و روابطعمومی سازمانها را در دورهای ۱۵ماهه بررسی میکند؛ دورهای که ۱۱۶ روز آن با محدودیت و قطعی اینترنت بینالملل همراه بوده است.
بر اساس گزارش دیتاک، در این بازه رفتار کاربران ایرانی در مواجهه با اختلالهای گستردهٔ اینترنتی تغییر کرد، اما این تغییر الزاماً به معنای ترک پلتفرمهای بینالمللی نبود. میانگین تعداد حسابهای فعال هر کاربر در شبکههای اجتماعی از ۱٫۵ حساب در سال گذشته به ۳ حساب افزایش یافته که نشان میدهد کاربران بهجای جایگزینکردن یک پلتفرم با پلتفرمی دیگر، به سمت حضور چندسکویی حرکت کردهاند.
کاربران در قطعی اینترنت؛ از مهاجرت پلتفرمی تا چندسکوییشدن
یکی از بخشهای گزارش به رفتار کاربران در طولانیترین دورهٔ قطعی پیوستهٔ اینترنت اختصاص دارد. بر اساس دادههای دیتاک، در مجموع ۱۱۶ روز از دورهٔ مورد بررسی با محدودیت یا قطعی اینترنت بینالملل همراه بوده و ۸۸ روز آن بهصورت پیوسته ثبت شده است.
در همین دوره، برخی پیامرسانهای داخلی رشد قابلتوجهی در کاربران فعال تجربه کردند؛ بهطوریکه بله ۲۷۰ درصد، روبیکا ۵۰ درصد و ایتا ۲۶ درصد رشد کاربر فعال داشتند. بااینحال، یافتههای گزارش نشان میدهد کاربران بهطور کامل از پلتفرمهای بینالمللی فاصله نگرفتند و در عمل، سبد پلتفرمی خود را گسترش دادند.
فروشگاههای اینستاگرامی؛ کاهش بازگشت در قطعیهای طولانی
دیتاک در بخش تجارت اجتماعی، عملکرد فروشگاههای فارسیزبان اینستاگرام را در ۶۶ هفته، از فروردین ۱۴۰۴ تا پایان خرداد ۱۴۰۵، بهصورت پیوسته پایش کرده است. بر اساس این بررسی، نرخ بازگشت فروشگاهها پس از دورههای مختلف قطعی اینترنت یکسان نبوده است. بیش از ۸۰ درصد فروشگاهها پس از قطعی هشتروزه به فعالیت بازگشتند، اما این رقم پس از قطعی ۸۸روزه به کمتر از ۶۰ درصد رسید. همچنین ۴٫۲ درصد فروشگاههای بررسیشده در این دوره حضور همزمان در پلتفرمهای داخلی را نیز به استراتژی خود اضافه کردند. بله، روبیکا و ایتا بهترتیب بیشترین سهم را در میان این انتخابها داشتند.
کوچکشدن بازار کمپینهای فروش و بازاریابی
گزارش دیتاک همچنین نشان میدهد بازار کمپینهای فروش و بازاریابی در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ حدود ۴۰ درصد کوچکتر شده است. در این بخش، کمپینهای بیش از ۱۰۰ برند در چهار مناسبت بلکفرایدی، یلدا، بازار شب عید و جام جهانی بررسی شدهاند. بازار شب عید، که مهمترین کارزار فروش سال محسوب میشود، ۹۷ درصد کوچکتر از سال قبل بوده است.
در مقابل، توجه کاربران به مناسبت یلدا هفت برابر بلکفرایدی گزارش شده؛ بااینحال تنها نیمی از برندها در این مناسبت حضور داشتهاند. این موضوع از وجود فرصتهایی برای برندها در مناسبتهایی حکایت دارد که رقابت تبلیغاتی در آنها کمتر است.
فیلترشکن؛ هزینهای تازه برای حضور در اقتصاد دیجیتال
یکی دیگر از فصلهای گزارش به بازار فیلترشکنها اختصاص دارد. دیتاک با تحلیل بیش از ۱۲۵ هزار محتوای منتشرشده در کانالهای تلگرامی عرضه، روند قیمت و میزان توجه به این بازار را بررسی کرده است. بر اساس این دادهها، محتوای مرتبط با فیلترشکنها در کانالهای تلگرامی بیش از ۳۰ میلیارد بازدید داشته است. قیمت فیلترشکنها پس از اتصال مجدد اینترنت کاهش پیدا کرده، اما در سطحی معادل ۴٫۸ برابر ابتدای دوره تثبیت شده است. دیتاک همچنین با استفاده از دادههای نظرسنجی ایسپا، اندازهٔ سالانهٔ این بازار را بین ۶۱ تا ۱۶۴ هزار میلیارد تومان برآورد کرده است.
عملکرد روابطعمومی بانکها در بحرانهای فنی
در ادامه، عملکرد روابطعمومی پنج بانک بزرگ کشور در مواجهه با اختلالهای فنی بررسی شده است. این بخش بر پایهٔ تحلیل بیش از ۴۴ هزار توییت و با استفاده از شاخص «خالص احساسات» (NSS) انجام شده است.
بر اساس یافتههای گزارش، طول دورهٔ بازیابی حدود ۷۸ درصد از تفاوت نمرهٔ NSS میان بانکها را توضیح میدهد و هر روز تأخیر در بازیابی، بهطور متوسط با ۰٫۲۸ واحد افت این شاخص همراه بوده است. یکی از یافتههای مهم این بخش، تأثیر اعلام زودهنگام رفع اختلال است. طبق گزارش، زمانی که یک بانک پیش از تثبیت کامل شرایط، رفع اختلال را اعلام کرده، بازگشت مجدد مشکل با موج انتقادی شدیدتری از سوی کاربران همراه شده است.
دیتاک در این بخش چهار حوزهٔ کلیدی برای عملکرد روابطعمومی در بحرانهای فنی را برجسته میکند: سرعت نخستین واکنش، انتخاب بستر ارتباطی، زمانبندی بیانیه و آمادگی برای اوجگیری بحران.
گزارشی برای تصمیمگیری در بازاریابی، روابطعمومی و کسبوکار
گزارش سالانهٔ دیتاک ۱۴۰۴ و بهار ۱۴۰۵ در مجموع بیش از ۲ میلیارد محتوای منتشرشده را از بیش از ۱۰ بستر و منبع داده بررسی کرده است. این منابع شامل اینستاگرام، تلگرام، لینکدین، یوتیوب، بله، ایتا، روبیکا، ویراستی، رسانههای خبری و نظرات کاربران در پلتفرمهایی مانند کافهبازار و دیجیکالا بودهاند. دادههای رسمی کشور، نهادهای تخصصی و مراکز نظرسنجی از جمله ایسپا نیز در بخشهایی از گزارش مورد استفاده قرار گرفتهاند.
این گزارش در ۵۹ صفحه و با تمرکز بر رفتار کاربران، تجارت اجتماعی، فعالیت برندها، بازار فیلترشکن و روابطعمومی در بحرانهای فنی منتشر شده و میتواند برای فعالان بازاریابی و روابطعمومی، صاحبان کسبوکار، پژوهشگران و تحلیلگران داده مورد استفاده قرار گیرد.
