انجمن روزنامهنگاران حرفهای آمریکا در حال بازنگری دستورالعملهای اخلاقی خود است؛ نخستین بهروزرسانی این منشور از سال ۲۰۱۴ تاکنون.
انجمن روزنامهنگاران حرفهای آمریکا (SPJ)، سازمانی صنفی با بیش از یک قرن سابقه و نزدیک به پنج هزار عضو در ۲۵۰ شعبه در سراسر ایالات متحده، شاید بیش از هر چیز به منشور اخلاقی خود شناخته شود؛ مجموعهای از اصول کوتاه و فهرستوار که آنقدر مختصرند که میتوان همهٔ آنها را روی پوستری چاپ کرد و در کلاسهای روزنامهنگاری یا تحریریهها به دیوار زد: «حقیقت را جستوجو کنید و آن را گزارش دهید»، «آسیب را به حداقل برسانید»، «مستقل عمل کنید» و «پاسخگو و شفاف باشید». هر یک از این اصول نیز در چند جملهٔ کوتاه توضیح داده شده است. اکنون، باتوجهبه ظهور هوش مصنوعی، روزنامهنگاران تولیدکنندهٔ محتوا و دیگر تحولات صنعت رسانه، این انجمن برای نخستین بار در بیش از یک دهه قصد دارد در این منشور بازنگری کند.
نخستین پیشنویس این بازنگری که توسط یک کمیته تهیه شده، امروز برای بررسی و اظهارنظر اعضای انجمن منتشر میشود. تهیهٔ همین پیشنویس نیز نزدیک به یک سال زمان برده و شامل نظرسنجی از روزنامهنگاران و عموم مردم، برگزاری دو نشست تخصصی، شش جلسهٔ آنلاین در زوم و یک نشست حضوری فشرده برای تدوین متن بوده است. پاتریک لی پلیزنس، استاد اخلاق رسانه در دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا و نویسندهٔ کتاب فضیلت در رسانه: روانشناسی اخلاقی تعالی در خبر و روابطعمومی، میگوید: «بحث اصلی بر سر زبان و عباراتی بود که باید تغییر میکردند.» او نشست حضوری را «فرساینده» توصیف میکند و میگوید: «فرایند خیلی زیبایی نبود، اما فکر میکنم محترمانه پیش رفت. به نظرم هم فرایند و هم محصول نهایی، بهتر از چیزی شد که انتظار داشتیم.»
این کمیته ۱۶ نویسنده، سردبیر، استاد دانشگاه و اعضای دیگر سازمانهای صنفی، از جمله انجمن خبرنگاران تحقیقی و سردبیران و انجمن ملی روزنامهنگاران سیاهپوست را دربرمیگرفت. اکنون همهٔ اعضای انجمن روزنامهنگاران حرفهای میتوانند در نشست سالانهٔ این انجمن در ماه اکتبر دربارهٔ پیشنویس جدید اظهارنظر کنند؛ هرچند تضمینی وجود ندارد که اعضا در نهایت آن را بدون تغییر و اصلاح بپذیرند.
پیشنویس جدید هیچ ابزار مشخصی از هوش مصنوعی را نام نمیبرد و استفاده از هوش مصنوعی را برای تحقیق، طراحی ساختار یا نگارش مقاله ممنوع نمیکند؛ این در حالی است که اتحادیههای روزنامهنگاری و تحریریههای رسانهها در حال تلاش برای تعیین چارچوبها و محدودیتهایی در این زمینه هستند. تدوینکنندگان منشور میگویند در فرایند بازنگری به این واقعیت توجه داشتهاند که برخی روزنامهنگاران ناگزیر به استفاده از این فناوری هستند و برخی دیگر نیز مایلاند آن را آزمایش کنند. نیکلاس دیاکوپولوس، مدیر آزمایشگاه روزنامهنگاری محاسباتی دانشگاه نورثوسترن و مشاور کمیتهٔ انجمن روزنامهنگاران حرفهای در زمینهٔ هوش مصنوعی، میگوید: «اگر کسی بخواهد بر اساس مطالبی که خودش از طریق مصاحبه یا بررسی اسناد جمعآوری کرده، مقالهای بنویسد، فکر میکنم این انتخابی است که بعضی روزنامهنگاران با آن مشکلی نداشته باشند. اما مسئلهٔ عمیقتر این است که شما باید مسئولیت آنچه را تولید میکنید بپذیرید.»
دیاکوپولوس از تصمیم کمیته برای خودداری از نام بردن از هرگونه پلتفرم هوش مصنوعی مولد در پیشنویس حمایت کرد. کمیته حتی تصمیم گرفت از بهکارگیری خود اصطلاح «هوش مصنوعی» نیز پرهیز کند تا منشور جدید به سندی تاریخمصرفدار تبدیل نشود؛ درست همانطور که نسخهٔ قبلی از اشاره مستقیم به «شبکههای اجتماعی» یا واژهٔ «لینک» خودداری کرده بود. در عوض، منشور بر این اصل تأکید میکند که روزنامهنگاران، صرفنظر از فناوری مورد استفاده برای تولید محتوا، مسئول راستیآزمایی کار خود هستند.
در پیشنویس آمده است: «به یاد داشته باشید که سرعت، فناوری یا رسانه، عذر موجهی برای نادرستی یا بیانصافی نیست. روزنامهنگاران از نظر اخلاقی مسئول کاری هستند که انجام میدهند، صرفنظر از ابزارها و فناوریهایی که در این فرایند به کار گرفتهاند.» کریس رابرتس، یکی از دو رئیس مشترک کمیتهٔ بازنگری و مدیر دفتر پژوهش در حوزهٔ سلامت و یکپارچگی رسانه در دانشگاه آلاباما، به من گفت: «تلاش میکنیم نسبت به پلتفرمها بیطرف باشیم، اما درعینحال نکاتی را که احساس میکنیم باید گفته شوند، بهروشنی بیان کنیم.»
شاید مهمترین تغییر در متن فعلی منشور، حذف جملهای باشد که از روزنامهنگاری میخواست «به بیصدایان صدا بدهد»؛ عبارتی که در بازنگری سال ۱۹۹۶ به منشور اضافه شده بود. جکی پادیلا، مدیر دیجیتال شبکهٔ نیوزچنل۵ در نشویل و عضو هیئتمدیرهٔ انجمن ملی روزنامهنگاران اسپانیاییتبار، میگوید این وظیفه کمیته یا انجمن روزنامهنگاران حرفهای نیست که تعیین کند چه کسی «بیصدا» است. پادیلا که برای حذف این عبارت تلاش کرده است، میگوید: «همهٔ ما صدا داریم و به نظر من، مردم برای دههها حرف زدهاند، فریاد زدهاند یا اعتراض کردهاند و نادیده گرفته شدهاند.»
او میافزاید: «منشور اخلاقی قرار نیست جزوهای پر از عبارتهای احساسی و برانگیزاننده باشد. باید مستقیم سر اصل مطلب برود و پیشفرض یا القای خاصی دربارهٔ افراد نداشته باشد.»
این عبارت اکنون با جملهای جایگزین شده است: «در پاسخگو کردن صاحبان قدرت، هوشیار و شجاع باشید. با به حاشیه راندهشدن ناعادلانهٔ افراد کمقدرتتر مقابله کنید.»
بحث دربارهٔ اینکه آیا اساساً کسی واقعاً «بیصدا» است یا نه، به پرسشی بنیادین دربارهٔ منشور اخلاقی انجمن روزنامهنگاران حرفهای و مخاطبانی که این منشور برای آنها تدوین شده است بازمیگردد. کمیتهٔ منشور اخلاقی، کاهش شدید اعتماد عمومی به رسانهها را یکی از دلایل اصلی بازنگری این سند عنوان کرده است. همزمان، تحریریههای رسانههای سنتی، که کارکنانشان معمولاً در میان اعضای سازمانهای صنفی مانند انجمن روزنامهنگاران حرفهای بیش از سهم واقعیشان در صنعت رسانه نمایندگی میشوند، بخش کوچکتری از استخدامهای جدید در تحریریهها و از صنعت رسانه بهطور کلی را تشکیل میدهند.
انجمن روزنامهنگاران حرفهای اکنون میخواهد منشور بازنگریشده را برای مخاطبانی گستردهتر تدوین کند. کریس واکارو، رئیس انجمن روزنامهنگاران حرفهای و استادیار مدعو روزنامهنگاری در دانشگاه هافسترا، به من گفت: «فکر میکنم منشور اخلاقی میتواند دربارهٔ هر کسی که محتوا تولید میکند صدق کند. لزوماً نباید روزنامهنگار سنتی باشد؛ میتواند فردی باشد که برای مخاطبانی گستردهتر محتوا تولید میکند و امیدوار است این کار را بر پایهٔ حقیقت، واقعیت، منابع و تمام اصولی انجام دهد که صد سال است در این منشور وجود داشتهاند.»
اما شرایط دشوار حاکم بر رسانههای سنتی خود به ایجاد فضایی کمک کرده است که در آن روزنامهنگاران مستقل توانستهاند به منابع مورد اعتماد جدید تبدیل شوند؛ پس چرا باید از قواعد نسل قدیم رسانهها پیروی کنند؟
لیز کلی نلسون، بنیانگذار پراجکتسی، سازمانی که از روزنامهنگاران مستقل و تولیدکنندگان محتوا حمایت میکند، میگوید: «من با منشورهای اخلاقیای بزرگ شدم که تا حد زیادی بر اساس اصول انجمن روزنامهنگاران حرفهای بودند. مطمئن نیستم این اصول هنوز چقدر مرتبط باشند. اینکه انجمن روزنامهنگاران حرفهای در سال ۲۰۲۶ به این موضوع بپردازد و فکر کند چگونه میتوان محتوای قابل اعتماد برای مخاطبان تولید و تقویت کرد، کار مهمی است. اما همین مخاطبان، به دلیل بیاعتمادی، بهصورت گسترده از رسانههای نهادی روی گرداندهاند.»
تام روزنستیل، نویسندهٔ کتاب عناصر روزنامهنگاری که یکی از متون مهم آموزشی در کلاسهای روزنامهنگاری به شمار میرود و مشاور کمیتهٔ بازنگری انجمن روزنامهنگاران حرفهای نیز هست، با این دیدگاه موافق است که زمان بازنگری فرا رسیده است. او به من گفت: «رسانهها زمانی خود را دروازهبان اطلاعاتی میدانستند که به دست مردم میرسید. اما امروز، کمتر نقش دروازهبان را دارند و بیشتر آنچه را مردم از جاهای دیگر شنیدهاند، توضیح و تفسیر میکنند.
با وجود این چالشها، انجمن روزنامهنگاران حرفهای همچنان مصمم است این پروژه را پیش ببرد. کوین اسمیت، مدیر اجرایی برنامهٔ کیپلینگر در امور عمومی در دانشگاه اوهایو، میگوید: «نمیتوانیم صرفاً به این دلیل که مردم به استانداردهای اخلاقی در این حرفه علاقهای ندارند، همچنان از آنها عقبنشینی کنیم.» اسمیت بر دو بازنگری قبلی منشور نظارت داشته و اکنون در سومین بازنگری نیز مشارکت دارد. او میگوید: «کاری که ما انجام دادهایم این است که اجازه دادهایم استانداردهایمان بهمرور زمان افت کنند. گاهی این کار واقعاً بیهوده به نظر میرسد و باور کنید، از سال ۱۹۹۴ یا ۱۹۹۵، بعضی وقتها واقعاً شبیه آب در هاون کوبیدن بوده است. اما نمیتوانم تصور کنم اگر به اصولمان پایبند نمانیم، چه اتفاقی خواهد افتاد.»
این منشور هیچگاه تلاش نکرده است مشخص کند چه کسی حق دارد «روزنامهنگار» نامیده شود. بااینحال، متن پیشنویس جدید، که هر یک از اصول خود را با عبارت «روزنامهنگاری اخلاقمدار باید…» آغاز میکند، ظاهراً این احتمال را در نظر گرفته است که همهٔ کسانی که خود را روزنامهنگار مینامند، لزوماً اخلاقی عمل نکنند.
اسمیت میگوید: «افرادی که از عنوان روزنامهنگار استفاده میکنند بهصورت انفجاری زیاد شدهاند، اما هیچ علاقهٔ واقعیای ندارند که بدانند اصول اخلاقی ما چیست.»
مفهوم تدوین منشوری اخلاقی برای روزنامهنگاری در «عصر ترقیخواهی» شکل گرفت؛ زمانی که این صنعت در حال گذار از آنچه «روزنامهنگاری زرد» خوانده میشد به حرفهای جدیتر بود. در سال ۱۹۰۹، ده دانشجو که دغدغهٔ «حفظ استانداردهای عالی در این حرفه» را داشتند، در دانشگاه دیپاو، کالج هنرهای آزاد در گرینکسل ایالت ایندیانا، انجمن سیگما دلتا کای را بنیان گذاشتند. آنها در سال ۱۹۲۶ منشور اخلاقی انجمن سردبیران روزنامههای آمریکا را وام گرفتند، در دههٔ ۱۹۷۰ منشور خودشان را تدوین کردند و تا سال ۱۹۸۸ نیز نام گروه را به انجمن روزنامهنگاران حرفهای تغییر دادند. این انجمن ضمن اهدای جوایز و بورسیههای تحصیلی، فعالیت خود را به دانشگاههای دیگر گسترش داد و بازنگری دورهای منشور را ادامه داد. هر بازنگری بازتابدهندهٔ مقتضیات زمانهٔ خود بوده است. در بازنگری سال ۲۰۱۴، همزمان با افول بازار کار، انجمن روزنامهنگاران حرفهای بندی را حذف کرد که از روزنامهنگاران میخواست از اشتغال جانبی خودداری کنند.
پیشنویس کنونی عمدتاً در اواسط ماه ژوئن، طی تعطیلات آخر هفتهٔ روز پدر، در یک فضای کار اشتراکی در ایندیاناپولیس شکل گرفت. دوازده نفر از اعضای کمیته، مدیران ارشد انجمن روزنامهنگاران حرفهای و کارکنان انجمن برای شرکت در این نشست به ایندیاناپولیس رفتند. دن اکسلراد، مدرس ارتباطات و مشاور رسانهای که ریاست کمیتهٔ منشور اخلاقی انجمن روزنامهنگاران حرفهای و یکی از دو ریاست مشترک فرایند بازنگری را بر عهده دارد، میگوید: «طی دو روز، سیزده ساعت و نیم وقت صرف کردیم تا دربارهٔ تکتک علائم نگارشی، حرفهای تعریف و بندها بحث کنیم.» رابرتس، همتای اکسلراد در هدایت فرایند بازنگری منشور، این نشست را «جشن خورهها» توصیف کرد.
از اکنون تا اواخر سپتامبر، زمانی که انتظار میرود هیئتمدیرهٔ کشوری انجمن روزنامهنگاران حرفهای دربارهٔ ارجاع منشور به نشست سالانهٔ انجمن در ماه اکتبر رأیگیری کند، این انجمن در حال جمعآوری نظرها دربارهٔ متن تهیهشده از سوی کمیته است. اکسلراد تأکید کرد که منشور پیش از ارائه در نشست سالانه تا حدی دستخوش تغییر خواهد شد. در این فاصله، انجمن روزنامهنگاران حرفهای پیشنویس منشور را در وبسایت و شبکههای اجتماعی خود معرفی خواهد کرد و آن را مستقیماً با شماری از روزنامهنگاران تولیدکنندهٔ محتوا نیز به اشتراک خواهد گذاشت.
واکارو میگوید: «عدهای میخواهند منشور را در حال تحول ببینند و فکر میکنم در مقابل، وفاداران و سنتگرایانی هم هستند که دوست ندارند چیزی تغییر کند. همه باید جایی در میانه به توافق برسند. انتظار دارم بحثهایی پرشور و احتمالاً مناظرههایی شکل بگیرد؛ اساساً هدف همین است. همهٔ اعضای انجمن و هیئتمدیرهٔ ما حق اظهارنظر دارند و خواهیم دید که در نهایت نتیجه چه خواهد شد.»
